كلمه ارهاب يا تروريسم، به معنى ترس و ترساندن است. مصدر آن رهب است.
در فرهنگ لغات، وجه مشترك بين اين كلمه و اكثر مشتقات كلمه رهب، به معنى ترس و ترساندن است. در زبان انگليسى، اصل كلمه Terreurبه فعل لاتينى Ters برمی گردد، و به معنى ترساندن يا ترس و وحشت است كه بيشتر مشتقات آن حول همين معانى مشخص مى چرخند.
كلمه تروريسم در زبان فرانسه براى اولين بار در حوزه سياسى به كار رفت. اگر به آن مراجعه كنيم، درمی يابيم كه كلمه Terreur يا Terrorismeهمان معانى گذشته را در بر دارد.
در لغتنامه دهخدا، تروريسم به معناى اصول حكومت وحشت و فشار )اصول حكومتى كه در فرانسه حد فاصل سالهاى 1793 و 1794 حاكم بود( آمده است.
در كتاب فرهنگ علوم سياسى آمده است:
در زبان فارسى اين كلمه به اصلى اطلاق می شود كه در آن از قتلهاى سياسى و ترور دفاع شود. در ديگر فرهنگهاى فارسى نيز تروريسم به معنى لزوم آدمكشى و تهديد و خوف و وحشت در ميان مردم، براى نيل به هدفهاى سياسى؛ و يا برانداختن حكومت و در دست گرفتن زمام امور دولت، يا تفويض آن به دسته ديگرى است كه مورد نظر می باشد. اين عقيده معمولاً از ابزار اصلى فاشيسم، ماكياوليسم و مكاتب مشابه مى باشد.
همين كتاب می افزايد:
»تروريسم دولتى(State Terrorisme) نيز اصطلاحى است مشعر به دخالت دولت يا دولتهايى در امور داخلى و يا خارجى دولتى ديگر؛ كه به منظور ايجاد رعب و وحشت، از طريق اجرا و يا مشاركت در عمليات تروريستى، و يا حمايت از عمليات نظامى، به منظور زوال، تضعيف، و براندازى دولت مذكور و يا دستگاه رهبرى آن صورت می گيرد.
با توجه به معانى فوق، در تعريف لفظى كلمه تروريسم، به طور خلاصه می توان گفت كه تروريسم به معنى ترس، ترساندن و وحشت است. اما تعريف نظرى قاطع و مشخصى از اين پديده قدرى دشوار است، زيرا:
1. هيچ اتفاق نظر روشن و معينى بين كارشناسان در مورد مفهوم تروريسم وجود ندارد. در نتيجه، آنچه را برخى افراد تروريسم به حساب می آورند، ديگران به عنوان يك عمل قانونى و مشروع به آن مى نگرد.
2. مفهوم تروريسم، در وهله اول، حكمى ارزشى را بر می انگيزد كه شامل رد اعمال تروريستى و تقبيح آنها می شود. اما زمانى كه موضوع مربوط به يك پژوهش علمى و دانشگاهى می شود، پرهيز از احكام ارزشى، بسيار مهم و ضرورى است.
3. مفهوم تروريسم با چند مفهوم ديگر از قبيل: خشونت سياسى، جرم سياسى و ... تداخل پيدا كرده است.
4. مفهوم تروريسم، يك مفهوم ديناميكى و پوياست؛ و صورت و اشكال و شيوه ها و انگيزه هاى آن در جاها و دورهاى زمانى گوناگون، با هم تفاوت دارند.
در جمع بندى تعريفهاى لفظى فوق، و ملاحظاتى كه در اين زمينه مطرح شد، تروريسم را می توان:
هرنوع استفاده يا تهديد به استفاده از خشونت غيرقانونى، به منظور ايجاد جوّ رعب و وحشت، براى تحت تأثير قرار دادن يا تسلط بر فرد يا مجموعه هایى از افراد و يا كل جامعه. اين كار براى دستيابى به هدف مشخصى كه شخص اعمال كننده خشونت در نظر دارد انجام می گيرد.
عبدالناصر حريز در اين باره می گويد:
اين خشونت از ماهيت سمبليك برخوردار است. به عبارت ديگر، عمل خشونت بار و يا تهديد به انجام آن، پيامى يا تأثير روانى خاص دارد كه يك گروه يا مجموعه، و يا كل جامعه را مورد هدف قرار می دهد؛ و محيط يا افراد پيرامون، قربانى مستقيم يا هدف مستقيم عمل تروريستى هستند، كه ممكن است هيچ ارتباطى با مسأله تروريستها نداشته باشند.
بنابراين، براى عمل تروريستها، عناصرى اصلى لازم می شود كه به طور حتم بايد فراهم شوند اين عناصر عبارتند از:
1. استفاده و يا تهديد به استفاده از خشونت، به صورت غيرقانونى و نامأنوس.
2. عمل تروريستى توسط فرد يا گروه و يا خود دولت انجام مى شود
3. عمل تروريستى عليه فرد يا مجموعه هایى از افراد و يا كل جامعه صورت می گيرد.
4. هدف از عمل تروريستى ايجاد جوّى از رعب و وحشت است.
5. انتشار يك پيام و ايجاد تأثير روانى معين، كه باعث می شود افرادى كه هدف عمل تروريستى هستند تحت تأثير آن اثر روانى قرار گيرند.
6. به طور معمول، عمل تروريستى، از حد هدف مستقيم خود، كه ممكن است كوچكترين ارتباطى با قضيه تروريستها نداشته باشد، فراتر مى رود
